Co siÄ™ staÅ‚o z dziurÄ… ozonowÄ…?

DzieÅ„ ochrony warstwy ozonowej.. już niedÅ‚ug doczekamy siÄ™ pewnie dnia walki z efektem cieplarnianym i globalnym ociepleniem klimatu. 16 wrzeÅ›nia obchodzony byÅ‚ MiÄ™dzynarodowy DzieÅ„ Ochrony Warstwy Ozonowej. Klika lat temu przetoczyÅ‚a siÄ™ przez EuropÄ™ ostatnia fala dyskusji o problemie jej zaniku. Jak wyglÄ…da sytuacja?

W latach osiemdziesiÄ…tych naukowcy zauważyli zanik ozonu – gazu, którego czÄ…steczki skÅ‚adajÄ… siÄ™ z trzech atomów tlenu. Warstwa, która chroni planetÄ™ przed promieniowaniem ultrafioletowym  ulegÅ‚a  degradacji. – Aktualnie obowiÄ…zuje poglÄ…d, że za ubytki w warstwie ozonowej odpowiadajÄ… ludzie – mówi dr Janusz JarosÅ‚awski, szef Pracowni Ozonu Atmosferycznego w  Instytucie Geofizyki PAN.

Zanik warstwy ozonowej, która znajduje siÄ™ na wysokoÅ›ci miÄ™dzy 10. a 50. km nad powierzchniÄ… Ziemi jest wynikiem koncentracji freonów i halonów w atmosferze. Do takiego wniosku doszli specjaliÅ›ci jeszcze w latach 80. Substancje zubożajÄ…ce warstwÄ™ ozonowÄ…, pod wpÅ‚ywem promieniowania, uwalniajÄ… chlor i brom, które niszczÄ… ozon.  Wykorzystywał  je przede wszystkim  przemysÅ‚ chÅ‚odniczy i kosmetyczny. 

Niebezpieczeństwo?

Dlaczego zanik warstwy ozonowej jest niepokojÄ…cy?  Stanowi  ona naturalny parasol chroniÄ…cy ZiemiÄ™ przed promieniowaniem UV, które cechuje duża energia. JeÅ›li jest zbyt intensywne, może stanowić zagrożenie dla organizmów żywych. Ludzie  narażeni są  na choroby skóry, w tym na nowotwory  a także na schorzenia oczu – m.in. zaćmÄ™. ZnaczÄ…ce ubytki  ozonu wystÄ™pujÄ… nie tylko nad Biegunem PoÅ‚udniowym, ale też nad innymi rejonami Å›wiata – także nad PolskÄ…. 

Freon opuszcza lodówki i dezodoranty

Dziura ozonowa nad AntarktydÄ… spowodowaÅ‚a nie tylko okreÅ›lone konsekwencje Å›rodowiskowe, ale też najwiÄ™kszÄ… w dziejach ochrony Å›rodowiska reakcjÄ™ wspólnoty miÄ™dzynarodowej. 16 wrzeÅ›nia  1987 roku 186 paÅ„stw podpisaÅ‚o w Montrealu porozumienie, które obligowaÅ‚o sygnatariuszy do stosownych ograniczeÅ„. W rocznice tego wydarzenia caÅ‚y Å›wiat obchodzi  MiÄ™dzynarodowy DzieÅ„ Ochrony Warstwy Ozonowej. 

Polska wzięła w udziaÅ‚ w porozumieniu; na poczÄ…tku lat dziewięćdziesiÄ…tych wprowadzono pierwsze restrykcje. Zakazano używania freonów w aerozolach. Nie znajdziemy ich w europejskich dezodorantach. Dalsze ograniczenia dotyczyÅ‚y urzÄ…dzeÅ„ chÅ‚odzÄ…cych, przede wszystkim lodówek, ale też klimatyzatorów.

Czy dziura się powiększa?

Ilość ozonu zmienia siÄ™ w ciÄ…gu roku. To naturalny proces. Na wiosnę  rejestruje siÄ™ okoÅ‚o 25% wiÄ™cej ozonu inż jesieniÄ….   Ubytek ozonu nad Biegunem PoÅ‚udniowym  niestety utrzymuje siÄ™ na staÅ‚ym poziomie.  – JeÅ›li rozmawiamy o dziurze ozonowej – zjawisku, które siÄ™ wystÄ™puje nad AntarktydÄ…, to ona ma siÄ™ dobrze i nie widać żeby ograniczenie substancji niszczÄ…cych ozon coÅ› tu zmieniÅ‚o – mówi dr JarosÅ‚awski. – WystÄ™puje jednak zjawisko powolnego spadku caÅ‚kowitej zawartoÅ›ci ozonu w umiarkowanych szerokoÅ›ciach geograficznych. O ile przez ostatnie 20 lat wystÄ™powaÅ‚y  spadki, o tyle teraz zauważane jest odwrócenie trendu, co jest komentowane w prasie naukowej  – tÅ‚umaczy dr JarosÅ‚awski.

W  Polowie lat 90. nad PolskÄ… spadek ozonu siÄ™gnÄ…Å‚ nawet 10% w stosunku do lat 70.  Nie jest to jeszcze stan groźny dla Å›rodowiska. Poziom  promieniowania UV determinuje pora roku i pogoda. Ozon zaczyna odgrywać istotnÄ… rolÄ™ dopiero w sÅ‚oneczne dni. Dla Åšrodowej Europy te spadki nie byÅ‚y szczególnie dotkliwe.  –  Mniej wiÄ™cej od  roku 95. daje siÄ™ zauważyć, że spadki nie postÄ™pujÄ…. SÄ… scenariusze, że w okolicach roku 2050. warstwa ozonowa powróci do stanu sprzed gwaÅ‚townych zmian. Nie dotyczy to jednak dziury nad biegunem.  – Tam mamy do czynienia z katastrofalnym ubytkiem , a wzrosty promieniowanie UV sÄ… znaczne – mówi dr JarosÅ‚awski.  NASA, która bierze udziaÅ‚ w monitoringiu ubytków nad AntarktydÄ… poinformowaÅ‚a, że najwiÄ™ksze rozmiary dziury  ozonowej odnotowano w 2006 roku. Na jesieni miaÅ‚a Å›rednio 27 mln km².

źródło: ekologia.pl